Evlilikte Haklı Çıkma Arzusunu Yenmek

İnsan ilişkilerinin en hassas imtihanlarından biri, bir başkasının hatasını veya yanlış düşündüğü bir hususu fark ettiğimiz o ilk saniyede başlar. İçimizden gelen güçlü bir dürtü, bizi o hatayı düzeltmeye, karşı tarafın eksiğini yüzüne vurmaya ve kendi bilgimizi ispat etmeye zorlar. Ancak bu dürtüye teslim olmak, samimi bir düzeltme çabasından ziyade, nefsin gizli bir üstünlük kurma arzusundan beslenir. İletişimde sürekli haklı çıkma hırsı, muhatabımızı kazanmak yerine aradaki bütün samimiyet köprülerini yıkan en büyük manevi engellerden biridir.

Öfkeyi Körükleyen Tartışma Sarmalı

Gündelik hayatta ikili ilişkilerde sıkça karşılaştığımız üzere, münakaşalar nadiren bir gerçeğin ortaya çıkmasına hizmet eder. Çoğu zaman taraflar kendi tezlerini savunurken öfkeyi kabartmaktan, kendisine itiraz edilen kişinin konuşmasını -ister hak, ister batıl olsun- mümkün olduğu kadar takviye etmeye teşvik etmekten uzak değildir. Kendisine itiraz edilen kişi aklına gelen her şey ile itiraz edeni tenkit eder. Böylece iki tartışmacının arasında şiddet gittikçe kızışır. Tıpkı birbirine hırlayan iki köpeğin arasındaki sürtüşmenin kızışması gibi... Onların her biri diğerini ısırmaya fırsat kollar. Ceza bakımından daha büyük ve arkadaşını susturmak hususunda daha kuvvetli çıkışlara yeltenir. Bu durum, kalbin manevi duruluğunu tamamen gölgeler ve insanı kendi egosunun esiri haline getirir.

Nefsteki Yırtıcı Sıfatı Kırmak

İletişimimizi çıkmaza sokan bu yıkıcı sarmalın tedavisi ise, kendi faziletini belirtmeye zorlayan, başkasını kusurlu ve eksik göstermeye iten yırtıcılık sıfatını kırmaktır. Nitekim bu, kibir, ucub yani kendini beğenme ve öfkenin kötülüğünü anlattığımız manevi terbiye esaslarında açıkça görülmektedir. Çünkü her manevi hastalığın tedavisi, onun sebebini kökten silmekle olur. İlişkilerde sürekli itiraz ve münakaşa etmek ise bizim bahsettiğimiz bu gizli kibir ve kendini üstün görme hastalığından kaynaklanır. Sonra ona devam etmek de onu insanoğlunda âdet ve tabiat haline getirir! Öyle ki, artık bu hastalık nefiste yerleşir ve bu hastalığa karşı sabretmek artık zorlaşır. Bir kere bu alışkanlık yerleştiğinde, insan her mecliste muhalefet edecek bir nokta aramaya başlar.

Büyük Alimlerin Dilinden Münakaşa Mücadelesi

İslam büyükleri, dilin bu sinsi afetine karşı her zaman tetikte olmuşlar ve talebelerini de bu yönde eğitmişlerdir. Fıkhın büyük dehası Ebu Hanife ile onun takva abidesi talebesi Davud et-Tai arasında geçen şu ibretli diyalog, nefisle mücadelenin ne kadar çetin olduğunu gözler önüne serer:

Ebu Hanife (rh.) Şöyle sordu: “Sen neden inzivaya çekilmeyi seçtin?” Davud et-Tai: “Münakaşayı terk etmek suretiyle nefsimle mücadele etmek için inzivayı seçtim.” Ebu Hanife: “Meclise gel. Söylenilen sözü dinle. Konuşma.” Davud et-Tai: “Ben bunu yaptım. Bana bundan daha güç gelen bir mücahede görmedim.”

Bir mecliste bulunup da hatalı veya eksik bir sözü duyduğu halde, kendi bilgisine mağrur olmayıp susabilmek, nefse adeta ağır bir yük gibi gelir. Hakikat Hz. Davud (a.s)’ın (İsrailoğullarına gönderilen peygamberlerdendir. Hem peygamber, hem sultan, yani hükümdardı.) dediği gibidir. Çünkü başkasının yanlışını gören bir kimsenin, o yanlışı düzeltmeye veya belirtmeye gücü olduğu halde, orada sabretmesi cidden zordur. Bu zorluğa sabretmenin mükafatını ise Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şu müjdeyle bizlere duyurmuştur:

“Haklı olduğu hâlde bile çekişmeyi (münakaşayı) bırakan kimseye cennetin kenarında bir köşk verileceğine ben kefilim.” (Ebu Davud, Edeb 7, Hadis No: 4800)

Tartışma Arzusunu Kontrol Altına Almanın Pratik Yolları

Gündelik yaşamda veya aile içinde fikir ayrılıkları yaşadığımızda, kendimizi kontrol altında tutmak ve dili muhafaza etmek için uygulayabileceğimiz bazı somut adımlar şunlardır:

• Niyetinizi Sorgulayın: Bir hatayı düzeltmeye yeltenirken amacınızın hakkı ortaya çıkarmak mı, yoksa kendi bilginizi kanıtlayıp nefsinizi tatmin etmek mi olduğunu kendinize dürüstçe sorun.
• Yumuşak Bir Üslup Seçin: Eğer bir konunun doğrusunu anlatmak elzem ise, bunu kırıcı ve yargılayıcı ifadelerle değil, nezaket çerçevesinde ve incitmeden dile getirin.
• Duraklama Kuralını Uygulayın: Karşı taraftan hoşunuza gitmeyen bir fikir duyduğunuzda hemen cevap vermeyin; derin bir nefes alıp üç saniye beklemek refleksif öfkeyi dindirecektir.
• Sessizliğin Gücüne İnanın: Haklı olduğunuz durumlarda dahi tartışmanın uzayacağını hissettiğiniz an konuyu tatlıya bağlayıp geri çekilmeyi manevi bir kazanç olarak görün.