Günlük hayatın koşuşturmacasında, bazen hiç beklemediğimiz bir anda büyük bir öfke, derin bir hayal kırıklığı veya ağır bir haksızlık hissiyle yüzleşebiliriz. Böylesi yoğun duygusal fırtınaların ortasındayca, dilimizden dökülen sözlerin ağırlığını ve yaratacağı manevi tahribatı hesaba katmak kolay olmaz. Bir anlık hiddetle ağzımızdan kaçıveren tek bir olumsuz kelime, aslında hem bu dünyadaki ilişkilerimizi hem de ahiret hayatımızı derinden etkileyebilecek manevi sonuçlar doğurur. İslam dini, dilin kullanımına ve kelimelerin seçimine benzersiz bir ehemmiyet atfeder. Çünkü müminin ağzından çıkan her sözün, onun iman kalitesini ve ahlaki olgunluğunu yansıttığı bilinir. Peki, bir kişiye lanet okumak, onun ilahi rahmetten uzaklaşmasını dilemek dini açıdan ne anlama gelir? Hangi hassas sınırlara dikkat etmemiz gerekir?
Lanet Kavramının Derinliği ve Dilimizin Sorumluluğu
Arapça kökenli bir kelime olan lanet, sözlükte "bir kimsenin Allah’ın rahmetinden, merhametinden ve lütfundan mahrum bırakılması, kovulması" manasına gelir. Bu tanım üzerinde biraz durup düşündüğümüzde, yapılan işin ne kadar korkunç bir boyutta olduğu daha net anlaşılır. Bir insana lanet etmek, aslında onun ebedi kurtuluşunu kaybetmesini ve ilahi şefkatten tamamen mahrum kalmasını talep etmektir. Bu denli ağır ve ürkütücü bir anlam barındıran bir ifadenin sıradan meselelerde, trafikte, aile içi tartışmalarda veya günlük kızgınlıklarda rastgele sarf edilmesi büyük bir gaflettir. İslam ahlakı, müminin dilini hayırla süslemesini emreder. islam ahlakında kötü dilin tehlikeleri üzerine tefekkür ettiğimizde, dilin bir kez kontrolden çıktığında kalpte nasıl derin yaralar açtığını açıkça görebiliriz.
Geçenlerde katıldığım bir aile danışmanlığı sohbetinde bir hanımefendi, eşinin bir anlık hiddetle ağzından kaçırdığı ağır bir bedduanın, aradan yıllar geçse de kalbindeki kırıklığı tamir etmeye yetmediğini anlatmıştı. İşte tek bir kelime, insan ilişkilerini bu denli derinden sarsabilir. Bizler kullar olarak kimsenin kalbini, yarın neye dönüşeceğini veya hayatının son anında nasıl bir imanla can vereceğini bilemeyiz. Bugün hayatını isyan ve günah içinde geçiren biri, yarın samimi bir tövbe ve gözyaşıyla Allah katında en sevgili kullar arasına girebilir. Bu yüzden belirli şahısları hedef alarak lanet okumak, adeta Allah’ın yetkisinde olan nihai hüküm alanına müdahale etmeye kalkışmak gibi büyük bir manevi tehlike barındırır.
Peygamber Efendimizin Lanetlediği Kimseler ve İlahi Hikmetler
İslam fıkhında ve hadis-i şeriflerde, bazı istisnai durumlarda lanet etmenin caiz kılındığı durumlar mevcuttur. Ancak bu istisnalar, kendi şahsi hırslarımızla veya bireysel intikam duygularımızla şekillenen durumlar değildir. Peygamber Efendimiz (s.a.v) ancak küfür üzere öleceği vahiy kanalıyla kendisine kesin olarak bildirilen azılı İslam düşmanları hakkında bu yola başvurmuştur. Çünkü o zatların kalplerinin mühürlendiği ve hidayet kapılarının yüzlerine tamamen kapandığı ilahi bilgiyle sabitti. Biz sıradan insanların ise böyle bir gayb bilgisine vakıf olması kesinlikle imkansızdır. Resulullah (s.a.v), İslam’ın yayılmasını engellemek için her türlü işkenceyi ve zulmü mübah gören, müminlerin canına kasteden bazı müşrik liderler için bedduada bulunmuştur. Nitekim kaynaklarımızda geçen bir rivayette şöyle buyrulmaktadır:
“Ey Allah’ım! Hişam’ın oğlu Ebu Cehil ve Rabia’nın oğlu Utbe’yi pençe-i kahrınla yakala!” (Müslim, Cihad ve Siyer, 1794; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 3643)
Bu duada adı geçen şahısların tamamı, daha sonra Bedir Savaşı’nda küfür üzere ölmüşlerdir. Bu örnek bizlere gösteriyor ki, Allah Resulü’nün dilinden dökülen bu ifadeler şahsi bir öfkenin değil, tamamen vahyin ve ilahi adaletin bir tecellisidir. Dolayısıyla, bu özel durumları kendi hayatımıza genelleyerek önümüze gelene beddua etmek veya lanet okumak büyük bir yanılgı ve ahlaki sapmadır.
Akıbeti Bilinmeyenlere Lanet Okumaktan Kaçınmak
İnsan psikolojisi, canı yandığında veya haksızlığa uğradığında hızlıca savunma mekanizmaları geliştirir ve karşısındakini cezalandırmak ister. Fakat İslam, bize bu anlarda dahi adalet sınırları içinde kalmayı ve nefsimizin esiri olmamayı öğretir. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v) dahi, Bi'r-i Maune faciasında hileyle ve haince şehit edilen öğretmen sahabiler için çok derin bir üzüntü yaşamış, bu katliamı gerçekleştiren kabilelere bir ay boyunca sabah namazlarında lanet okumuştur. Ancak çok geçmeden Cenab-ı Hak, elçisini uyararak bu konuda bir sınır çizmiştir. Bu hadise üzerine nazil olan ilahi uyarıda şöyle buyrulmaktadır:
“Onların tevbelerini kabul etmesi veya zalim olduklarından dolayı onlara azap etmesi işinden sana ait hiçbir şey yoktur.” (Âl-i İmrân Suresi, 3/128) Âl-i İmrân Suresi 128. Ayet
Bu ayet, İslam ahlakının en temel sütunlarından birini inşa eder. Allah Teâlâ, Peygamberine adeta "Sen onların gelecekte Müslüman olup olmayacağını bilemezsin, hüküm yalnızca Bana aittir" mesajını vermiştir. Nitekim o kabilelerden pek çok insan daha sonra İslam’la şereflenmiş ve samimi birer mümin olmuştur. Modern psikolojide kullanılan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ekolünün de vurguladığı gibi, insanları kalıcı olarak etiketlemek ve onlara değişmez negatif sıfatlar yüklemek, hem kendi zihnimizde bilişsel çarpıtmalara yol açar hem de karşımızdakinin gelişim potansiyelini yok saymamıza neden olur. Kur'an-ı Kerim, yüzyıllar öncesinden bize bu evrensel gerçeği öğreterek insanı peşin hükümlü olmaktan men etmiştir.
Kesin Küfür Üzere Ölenler ve Müslüman Yakınların Kalbini İncitmeme İnceliği
Tarihsel olarak küfür üzere öldüğü kesin olan şahıslara (örneğin Ebu Cehil, Firavun gibi) genel manada lanet etmek fıkhen caiz kabul edilmiştir. Ancak burada da İslam'ın o muazzam nezaketi ve toplumsal barış felsefesi devreye girer. Eğer ölen kişinin geride kalan akrabaları arasında Müslüman olmuş, hidayete ermiş kimseler varsa ve bu lanetleme onların kalbini kıracak, aile içi huzuru bozacaksa, fukaha bundan kaçınmanın daha doğru olduğunu belirtmiştir. İslam, ölmüş gitmiş bir inkarcının ardından konuşmaktansa, hayatta olan bir müminin kalbini hoş tutmayı, aile bağlarını korumayı her zaman önceler. Zira müminlerin birbirine karşı olan hakları, ölülerin arkasından yapılacak eleştirilerden çok daha üstündür. Çiftler arasındaki ilişkilerde de öfke anında dili korumak ve geçmişteki ailevi kırgınlıkları sürekli gündeme getirmemek, yuvanın huzurunu koruyan en önemli kalkanlardan biridir.
Asr-ı Saadet'ten günümüze ışık tutan şu tarihi vesika, bu konudaki hassasiyeti ne kadar güzel özetler: Peygamber Efendimiz (s.a.v) Taif’e doğru yol alırken bir mezarın yanından geçmiş ve yanındaki Hz. Ebubekir’e bu kabrin kime ait olduğunu sormuştur. Hz. Ebubekir, "Bu kabir, Allah’a ve Resulü’ne asi olan Said b. As’ın kabridir" diyerek gerçeği ifade etmiştir. Ancak o sırada orada bulunan ve Said’in Müslüman olan oğlu Amr b. Said bu sözden incinmiş, babasını savunmak adına sert ifadeler kullanmıştır. Hz. Ebubekir bu duruma üzülüp kırılınca, Rahmet Peygamberi (s.a.v) aradaki gerginliği durdurmak adına Amr’a "Ebubekir’e karşı dilini tut" buyurmuş, Amr uzaklaştıktan sonra ise Hz. Ebubekir’e dönerek şu muhteşem nasihatte bulunmuştur: "Ey Ebubekir! Bırak, o da babası hakkında konuşsun. Sen ona bir şey söyleme." Bu olay, geçmişteki düşmanlıklar ne kadar büyük olursa olsun, yaşayan Müslümanların onurunu korumanın ve onların hislerine saygı duymanın ne denli elzem olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Öfkeyle Başa Çıkma ve Dilimizi Korumak İçin Pratik Adımlar
Peki, günlük hayatın gerilimleri, sosyal medyadaki kışkırtmalar veya iş yerindeki haksızlıklar karşısında öfkemizi nasıl kontrol altına alabilir ve dilimizi lanet etmekten, beddua etmekten koruyabiliriz? Hem nebevi tavsiyeler hem de modern klinik psikolojide kabul gören öfke ve öfke kontrolü yöntemleri bu konuda bize pratik ve uygulanabilir yollar sunmaktadır:
- Abdest Almak ve Fiziksel Pozisyonu Değiştirmek: Öfke anında vücutta adrenalin yükselir. Peygamberimiz (s.a.v) öfkelenen kişinin ayaktaysa oturmasını, oturuyorsa uzanmasını ve hemen serin bir suyla abdest almasını tavsiye etmiştir. Bu yöntem, bedeni hızlıca sakinleştirir.
- Bilinçli Susma ve Erteleme Kuralı: Tepki vermeden önce kendinize en az on saniye tanıyın. İçinizden "Şu an öfkeliyim ve konuşursam kırıcı olacağım, bu konuyu sakinleşince konuşacağım" diyerek kendinizi telkin edin.
- Zihinsel Odak Değişimi: Öfkeye sebep olan uyarıcıdan fiziksel olarak uzaklaşın. Başka bir odaya geçmek, balkona çıkıp temiz bir nefes almak, zihnin olumsuz düşünce döngüsünü kırmaya yardımcı olur.
- Dilini Dua ve İstiğfara Alıştırmak: Ağza "lanet olsun" gibi yıkıcı kelimeleri dolamak yerine, "La havle vela kuvvete illa billah" veya "Estağfirullah" gibi koruyucu zırhları yerleştirmek dil refleksini zamanla iyileştirir.
Rahmet Odaklı Bir Hayat Tercihi
Hayat yolculuğumuzda karşımıza çıkan imtihanlar karşısında takınacağımız tavır, bizim olgunluğumuzun en net göstergesidir. Bir mümin olarak dilimizi yıkıcı, lanetleyici ve kırıcı sözlerden arındırmak, ruhumuzu da temizlemek anlamına gelir. Unutmayalım ki, ağzımızdan dökülen her kelime kalbimizin derinliklerinden süzülüp gelir; dil neyi çok söylerse, kalp de o renge boyanır. Kırgınlıklarımızı, haksızlığa uğradığımız anlardaki acılarımızı lanet ederek değil, adaleti mutlak olan Allah’a havale ederek ve muhatabımızın hidayetini dileyerek yönetmek en asil duruştur. Dünyayı güzelleştirecek olan şey öfke ve nefret dilleri değil, nebevi ahlakın o kuşatıcı, affedici ve rahmet dolu iklimidir.
